مجتبى ملكى اصفهانى

140

فرهنگ اصطلاحات اصول ( فارسى )

ادلّه‌ى شرعى متضمن ضرر شده و تحصيل مصلحت را به دنبال خواهد داشت . به عبارت ديگر : مقتضاى فرمايش رسول گرامى اسلام صلّى اللّه عليه و آله در نفى ضرر و ضرار در اسلام اين است كه اثبات مصالح و نفى مفاسد بايد رعايت شود زيرا ضرر همان مفسده است و نفى مفسده ، مستلزم اثبات نفع كه همان مصلحت است مىباشد . 3 - سيره‌ى صحابه : ملاحظه مىشود كه بعد از رحلت رسول گرامى اسلام صلّى اللّه عليه و آله اصحاب آن حضرت در حوادثى كه پيش مىآمد ، حكمى را جارى مىكردند كه به نظرشان مىآمد مصلحت در اجراى آن است و اين در موارد متعدّد اتّفاق افتاده است . مثل حكم عمر در اجراى سه طلاق در يك جلسه و دستور ابو بكر به جمع‌آورى قرآن در يك مجموعه و جنگ وى با كسانى كه از پرداخت زكات خوددارى مىكردند و يا اجرا نشدن حكم قصاص در مورد خالد بن وليد و . . . جواب ادلّه‌ى حجيّت مصالح مرسله : خلاصه‌ى جواب اين ادلّه چنين است : اولا : قسمت اوّل دليل عقل اعتراف است به توانايى عقل در ادراك حسن و قبح . ثانيا : شكّى نيست كه اگر در جايى عقل به طور قطع به حسن و قبح و مصلحت و مفسده‌اى دست‌يافت ، متابعت آن لازم است زيرا حجيّت قطع ذاتى است . امّا بحث در تحقّق چنين قطعى است . ثالثا : در مورد پديدار شدن حوادث و رويدادهاى جديد بايد توجّه داشت كه آنچه تغيير مىكند مصداق است و مفاهيم كلّى احكام شرعى نياز انسان را در امور مختلف بر طرف مىكنند . چيزى كه مهم است اين است كه مجتهد با تكيه بر اصول و مفاهيم كلّى شرعى بتواند با استفاده از توانايى علمى و ذوق فقهى خود حكم مصاديق